Zakkum: Kotu Topragin Golgesinde Acan Direnis

Bilimsel Kimlik

Zakkumun Latince adi Nerium oleander, Apocynaceae (Zakkumgiller) familyasindan. Akdeniz havzasindan Guney Asya'ya kadar genis bir yayilim alani var; bu kusakta yuzyillardir hem yol kenarlarinda hem bahcelerde goruyoruz. Elimdeki ornek, katmerli (dolgun) pembe cicekli bir suslu bahce cesidi - tam kultivar adini bilmesem de cicegin katmerliligi bunu net gosteriyor.

Permakultur Degeri

Zakkum, permakulturde 'zor alan bitkisi' dedigimiz kategoriye giriyor. Tuza, kurakliga, hava kirliligine ve - benim bahcemde yasadigim gibi - fakir topraga inanilmaz dayanikli. Bu yuzden yol kenarlarinda, sinir cizgilerinde, ruzgar perdesi olarak ya da baska hicbir seyin tutunamadigi zorlu koselerde kullanilir. Kok sistemi erozyonu onlemede de isine yarar. Ama asil permakultur dersi bu yazinin hikayesinde sakli: zakkum, ust kademedeki bitkilerin olusturdugu golgeye sigininca toparlandi. Bu, katmanli (layered) tasarimin gucunu gosteren guzel bir ornek - bazen bir bitkinin ihtiyaci daha fazla gunes degil, komsusunun ona verdigi korumadir.

Sifali mi, Zehirli mi?

Burada acikca soylemem gerekiyor: zakkumun her parcasi zehirlidir - yapraklari, cicegi, govdesi, hatta kurutulmus dallari bile. Icinde kalp glikozitleri (oleandrin gibi) bulunur ve yutulmasi insanlarda ve hayvanlarda ciddi zehirlenmeye, hatta olume yol acabilir. Bu yuzden zakkumu asla yenilebilir ya da sifali bir bitki olarak degerlendirmiyorum; cocuklarin ve evcil hayvanlarin erisemeyecegi sekilde konumlandirmak, budama sonrasi dallari yakmamak (dumani da zehirlidir) ve bitkiyle temastan sonra ellerinizi yikamak onemli. Ekolojik degeri de aslinda bu zehirlilikle birlikte geliyor: geyik ya da tavsan gibi otcullarin dokunmadigi, bu yuzden bakimi kolay bir canli cit bitkisi.

Nasil Yetistirilir

Tam gunes sever ama benim deneyimimde gordugum gibi hafif golgeye de tahammul ediyor, hatta zorlu topraklarda golge bir avantaja donusebiliyor. Iyi drenajli toprakta rahat eder; su birikintisine ve kok cururmesine karsi hassastir. Kurakliga cok dayanikli oldugu icin asiri sulamadan kacinmak gerekir - kok bolgesi surekli islak kalirsa sorun cikarir. Kis sertligi bolgeye gore degisir; Sakarya gibi -8°C'ye inen kislarda genc fidanlar icin hafif koruma dusunulebilir, yetiskin bitkiler genelde kendi basina toparlanir. Ciceklenme sonrasi hafif budama ile sikilastirilabilir.

Bahceden Gozlem

Bu zakkumu gercekten cok kotu bir topraga diktim - killi, havasiz, besin fakiri bir kose. Ilk birkac sene pek bir sey olmadi, guclukle ayakta durdu. Bu sene ust kademedeki bitkiler buyuyup uzerine golge dusurunce beklenmedik sekilde kendine geldi ve ilk kez bu kadar dolu cicek acti. Dogrusu ben de sasirdim - 'gunes sever' diye bildigim bir bitkinin golgede rahatlamasi, bahcede hicbir kuralin tek basina gecerli olmadigini, her seyin toprakla, komsu bitkiyle, mikroklimayla birlikte yeniden yazildigini hatirlatti bana. Toprak belki hala fakir ama etrafindaki sistem onu tasidi. Permakulturun ozeti de bu zaten: tek bir bitkiyi degil, butun sistemi iyilestirmek.