Tiger Eyes Sumak: Bodur Yapisiyla Agresif Yayilmayan, Rengarenk Bir Gosteri Sunan Cesit

Bilimsel Kimlik

Tiger Eyes, botanik adiyla Rhus typhina 'Bailtiger', kesik yaprakli (laciniata) Amerikan sumaginin (staghorn sumac) bir mutasyonu olarak 1985 yazinda bir fidanlikta kendiliginden ortaya cikmis ilginc bir cesit. 3 Ocak 2006'da ABD'de PP16.185 numarali bitki patenti alinmis, ve 'Tiger Eyes' ticari adiyla pazarlanmaya baslanmis. Yani elimizdeki bu bitki, dogal bir sport (spontan mutasyon) olarak dogmus, sonradan secilip cogaltilarak bahce dunyasina kazandirilmis bir cesit.

Permakultur Degeri

Tiger Eyes, permakultur bahcesi icin birkac acidan gercekten degerli bir tur. Fakir topraklarda bile basariyla yetisebiliyor, kurakliga, kirlilige, tuza ve sikismis topraga karsi dayanikli - yani zorlu sehir bahcesi kosullarinda bile rahatlikla ayakta kalabiliyor. Disi bitkiler, kis boyunca dallarda kalan kadifemsi, kirmizimsi meyve kumeleri (drupe) uretiyor - bu da kis aylarinda kuslar icin bir besin kaynagi, ayni zamanda cicekleri yaz aylarinda polinatorleri cekiyor. Bodur ve kompakt yapisi (yaklasik 2,5-3,5 metreye kadar), onu kucuk bahcelerde bile kullanilabilir kilan onemli bir ozellik - klasik yaban sumaklarinin agresif yayilma egilimine sahip olmadigi icin, kontrolu daha kolay bir 'renkli katman' bitkisi olarak dusunulebilir.

Sifali ve Yenilebilir Ozellikler

Rhus typhina turunun kadifemsi, kirmizi meyve kumeleri, Kuzey Amerika yerlileri tarafindan geleneksel olarak suda bekletilip limonata benzeri ferahlatici bir icecek yapmak icin kullanilmis - bu icecege bazen 'sumak limonatasi' da deniyor. Onemli bir not: bu tur, mutfaklarda baharat olarak kullanilan Akdeniz kokenli Rhus coriaria (gercek/Suriye sumagi) ile ayni cins icinde olsa da farkli bir tur, yani bu bitkiyi dogrudan baharat sumagi yerine kullanmamak gerekiyor. Bu bilgileri bir tibbi tavsiye olarak degil, turun genel kullanim tarihine dair bir not olarak paylasiyorum.

Nasil Yetistirilir

Tiger Eyes, tam gunes ya da yari golgede, ortalama ya da fakir topraklarda bile yetisebilen, hizli buyuyen bir cesit. Belki de en dikkat cekici ozelligi, mevsim boyunca degisen yaprak rengi: ilkbaharda parlak, acik yesil-sari (chartreuse) tonlarda acan derin oyuk, egrelti otu gorunumlu yapraklar, yaz boyunca sarimsi-yesile donusuyor, sonbaharda ise seftali-turuncusundan parlak kirmiziya kadar degisen carpici bir renge burunuyor - tek bir bitkide neredeyse butun bir renk spektrumunu gormek mumkun. Genc dal ve govdeler tuylu bir dokuya ve morumsu-pembe bir renge sahip, bu da kis aylarinda bile gorsel ilgi katiyor. Yaban sumaklarina kiyasla daha az agresif kok surgunu (sucker) verse de, zamanla kucuk koloniler olusturabiliyor - bu yuzden istenmeyen surgunleri budayarak kontrol altinda tutmak gerekebiliyor.

Bahceden Gozlem

Bahceme bu bodur sumagi eklerken en cok merak ettigim sey, diger yaban sumak turlerinde sikca sikayet edilen o agresif yayilma sorununu yasayip yasamayacagimdi. Simdiye kadar gozlemledigim kadariyla, klasik sumaklar gibi kontrolsuzce yayilmiyor - elbette zamanla birkac surgun verebilir, ama bu diger sumak turlerine kiyasla cok daha yonetilebilir bir seviyede kaliyor. Ustune bir de, tam ismine yakisir sekilde, yapraklarindaki o inanilmaz renk cumbusu gercekten bahcenin en dikkat cekici koselerinden birini olusturuyor - sanki tek bir bitki uzerinde mevsimin butun renklerini bir arada gormek gibi. Bu kadar az bakim isteyip bu kadar gorsel deger sunan bir bitkiyi bulmak, gercekten keyifli bir kesif oldu.