Horoz Ibigi (Amaranth): Kendiliginden Cogalan Sarkik Puskullu Bir Guzellik

Bilimsel Kimlik

Bu bitki, muhtemelen Amaranthus caudatus turune ait; Ingilizce'de 'love-lies-bleeding' (poetik bir sekilde 'akan kan' anlamina gelen) gibi bir isimle de anilir, ama biz bahcede sadece 'horoz ibiği' diyoruz. Amaranthaceae familyasindan tek yillik bir bitki olan bu tur, daha once yazdigimiz dik duran, koyu magenta puskullu 'Siyah Horoz Ibigi'nden farkli olarak, uzun, sarkik, kadife dokulu ve yogun kirmizi-macenta renkli cicek salkimlariyla dikkat cekiyor - fotografta gordugumuz gibi, bitkinin tepesinden adeta bir sagnak gibi asagi dogru dokuluyorlar.

Permakultur Degeri

Bu bitkinin en degerli ozelligi kendiliginden cogalabilmesi: sonbaharda tohumlarini topraga birakiyor ve bir sonraki ilkbaharda hicbir mudahale olmadan kendiliginden filizleniyor. Bu, permakulturun 'kendini surdurebilen sistemler' ilkesinin gercek hayattan guzel bir ornegi - her yil yeniden tohum satin almaya veya ekmeye gerek kalmiyor. Cicekleri ari ve diger polinatorler icin zengin bir kaynak. Derin kok yapisi sikismis topragi gevsetmeye yardimci oluyor, kesilip biraktiginda ise hizla ayrisan iyi bir yesil gubre/mulc malzemesi olusturuyor.

Sifali/Yenilebilir Ozellikler

Amaranth tohumlari, glutensiz, yuksek proteinli bir 'yalanci tahil' (pseudo-grain) olarak degerlendiriliyor - kinoaya benzer sekilde pisirilip tuketilebiliyor. Genc yapraklari ise ispanaga benzer bir sekilde pisirilerek yenilebiliyor, birçok kulturde geleneksel bir yesillik kaynagi olarak kullaniliyor. Hem tohumu hem yapragiyla bahceye pratik bir gida degeri katan cok yonlu bir bitki.

Nasil Yetistirilir

Tam gunes ister, fakir topraklara bile toleransli, bir kez yerlestikten sonra kuraklaga karsi da oldukca dayanikli. Kendiliginden cok bol tohum verdigi icin bazen bahcede istenmeyen alanlara da yayilabiliyor - bu yuzden tohum baglama donemine dikkat edip, gerekirse fazla bitkiyi seyreltmek gerekebiliyor. Tohum baslarinin kurumasini bekleyip toplamak, hem gelecek yil icin tohum saklamaya hem de tahil olarak degerlendirmeye imkan taniyor.

Bahceden Gozlem

Bu bitki bahcede adeta kendi kendine yasiyor; her sene onceki yildan dokulen tohumlardan kendiliginden cikiyor, biz sadece izliyoruz. Uzun, sarkik kirmizi-macenta salkimlari, ozellikle sonbahara dogru bahcenin en gorsel doyurucu koselerinden birini olusturuyor. Daha once yazdigimiz dik duran siyah horoz ibigiyle yan yana gordugumuzde, ayni bitki ailesinin ne kadar farkli formlar alabildigini gormek gercekten keyifli.