Defne: Tohumdan Yetistirdigim, Akdeniz'in Kokusunu Tasiyan Agac

Bilimsel Kimlik

Defne, botanik adiyla Laurus nobilis, Lauraceae familyasindan, Akdeniz havzasina ozgu, yaprak dokmeyen bir agac ya da buyuk bir calidir. Antik Yunan ve Roma'da zafer ve baris sembolu olarak kullanilan defne dallarindan orulen taclar, bu agacin binlerce yildir insanlik tarihinde ozel bir yeri oldugunun kanitidir. Burada onemli bir noktaya dikkat cekmek istiyorum: 'defne' veya 'laurel' adiyla anilan baska bir bitki daha var - Prunus laurocerasus, yani karayemis veya 'taflan' olarak da bilinen bitki - ve bu tur zehirlidir, yaprak ve tohumlari siyanojenik bilesikler icerir. Gercek defne (Laurus nobilis) ile bu zehirli akrabasini karistirmamak cok onemli; mutfakta kullandiginiz defne yapraginin dogru turden geldiginden kesinlikle emin olmalisiniz.

Permakultur Degeri

Defne, permakulture cok yonlu katkilar sunan bir agac. Yaprak dokmeyen yapisi sayesinde kis boyunca da yesil kalarak bahceye gorsel ve yapisal bir surekli surer, ruzgar perdesi ya da canli cit olarak kullanilabilir. Bir kere kok saldiktan sonra kurakliga oldukca dayanikli hale gelir, bu da onu dusuk su girdili bir sistem elemani yapar. Yapraklarindaki ucucu yaglar (sineol, ojenol gibi bilesikler) sayesinde bazi zararlilari dogal olarak uzaklastirdigina inanilir, bu yuzden bahce sinirlarinda ya da hassas bitkilerin yaninda koruyucu bir rol de oynayabilir. Ustelik cok uzun omurlu bir agac oldugu icin, bir kere dikilip yerlestiginde onlarca yil boyunca mutfaga, sagliga ve bahce ekosistemine hizmet eden, gercek anlamda 'bir bitki, cok fonksiyon' ilkesinin guzel bir ornegidir.

Sifali ve Yenilebilir Ozellikler

Defne yapragi, corba, et yemekleri, pilav ve turlu gibi pek cok yemekte kullanilan, mutfaklarin en temel aromatik malzemelerinden biridir; kaynatma sirasinda yemege derinlik ve hafif bir aciligiktan uzak, sicak bir koku katar. Geleneksel olarak sindirimi rahatlatici ve hafif iltihap giderici ozellikleriyle de bilinir, defne yapragi kaynatmasi halk arasinda sikca tuketilir. Ama defnenin en unlu kullanim alanlarindan biri de sabunculuktur: ozellikle Antakya ve civarinda uretilen geleneksel defne yagi sabunu, defne meyvesinden cikarilan yagin zeytinyagiyla birlestirilmesiyle yapilir ve cilt ile sac bakiminda, ozellikle kepek ve cilt tahrisi gibi durumlarda yuzyillardir tercih edilir. Bu bilgileri bir tibbi tavsiye olarak degil, bitkinin zengin kullanim gecmisine dair bir bilgi notu olarak paylasiyorum.

Nasil Yetistirilir

Defne, tam gunes ya da yari golgede, iyi drene olan hemen her toprakta yetisebilen dayanikli bir agactir. Bir kere kok saldiktan sonra kurakliga iyi dayanir, olgun bir agac -10C ile -15C arasindaki donlara bile dayanabilir, ama genc fideler sert kislarda korunmali. Benim yaptigim gibi tohumdan yetistirmek isterseniz, biraz sabir gerekiyor: defne tohumlarinin cimlenme suresi uzundur, taze tohum kullanmak cok onemlidir cunku canliligini cabuk kaybeder, ve cimlenme haftalar hatta aylar surebilir. Bu yuzden ticari fidan uretiminde genelde celik (kesik dal) yontemi tercih edilir, cunku daha hizli ve guvenilir sonuc verir. Tohumdan yetistirmek daha yavas ve daha az garantili bir yol, ama basarili oldugunda agacin butun yasam dongusunu bastan gormus olmanin ayri bir tatmini var.

Bahceden Gozlem

Bu defne agacini kendi tohumundan yetistirdim, ve itiraf etmeliyim ki basta cimlenip cimlenmeyecegini bile bilmiyordum - defne tohumlarinin huysuz oldugunu okumustum. Ama sabirla bekledikten sonra fide cikti, ve simdi karsimda gordugunuz gibi saglikli, yapraklari parlak, tomurcuklanmis bir agac var. En ilginc gozlemim su: defne klasik olarak Akdeniz iklimine ozgu sayilir, ama benim bulundugum bolgede de hic zorlanmadan, rahatca yetisiyor. Bu bana bitkilerin genelde ders kitaplarindaki iklim haritalarindan daha esnek olabildigini bir kez daha gosterdi - elbette asiri sert donlar bir sinir, ama ilik gecen kislar ve iyi bir mikroklima bulundugunda defne, 'sadece Akdeniz'de yetisir' kalibinin disina cikabiliyor. Her yaprak topladigimda, hem mutfagima hem de bu sabirli yetistirme surecine dair guzel bir hatirlatma aliyorum.