Cynara scolymus: Enginar ve Olumunden Sonraki Guzellik

Cogu bahceci enginarlar solunca hemen keser. Ben kesmiyorum. O kurumus baslar, o uzun saplar, o tohum sacmaya hazirlanan kahverengi kureçikler — bunlarin kendi guzelligini gormeyi ogrenmek gerekiyor.

Yazin sonunda bahcenin o kosesine baktığımda adeta bir heykel bahcesi goruyorum. Arka planda palmiye yapraklari, onunde bu uzun saplar uzerinde oturmus enginar kafalar, mavi gok. Bunu bilinçli yapiyorum. Kesmemek bir ihmal degil, bir tercih.

Bilimsel Kimlik

Tam adi: Cynara scolymus. Familya: Asteraceae (papatyagiller). Koken: Akdeniz havzasi, muhtemelen Kuzey Afrika. Yaygin ismi: Enginar, Artichoke. Tip: Cok yillik, buyuk yaprakli, gri-yesil heybetli bir bitki. Boy: 1-1.5 metreye kadar ulasabiliyor.

Olmeden Onceki Gosteris

Enginar cicek actiginda -- evet, o yedigi gozuken baslar aslinda cicek tomurcugu -- bunlari toplamadaginizda ne olur? Tomurcuklar acilir, iclerinden mor cicekler cikiyor. Sonra cicekler solar, ama bitki surada bitmiyor. Tohumlar olgunlasmaaya basliyor. O kahverengi, pullu yapi aslinda tohumun kapaligi.

Tohumlar olgunlasinca, ayni ayciçeği gibi, ruzgarla yayiliyor. Hafif pamuksu yapilari onlari uzaklara tasıyor. Eger kesmeden beklerseniz bahceniz kendi kendini yenileyor.

Heykel Bahcesi Estetigı

Bu fotografta gordugünuz o kuru enginar baslari bahcede cok ozel bir estetik katıyor. Kış bahcelerinde, doğal bahce tasariminda bu tur kurumus baslari bilerek birakiliyor. Ruzgarda hafifçe sallaniyor, ışıkla golge oyunlari yaratıyor, kar altinda bile guzel gorünüyor.

Ingiltere ve Hollanda da naturalistik bahce tasariminin one cikmasiyla birlikte bu yaklasim -- yani bitkinin tam dongüsünü yasatmak, kesmemek, birakmak -- giderek daha fazla kabul gorüyor. Bahce sadece cicek actiginda guzel degil, hep guzel olabiliyor.

Cok Yillik Dongüsü

Enginar cok yillik bir bitki. Yaz sonunda ust kisimlar kuruyabilir ama dip kok sistemi yasiyor. Sonbaharin serinlemesiyle birlikte, hatta ilk yagmurlarla birlikte, dipten yeni taze surgunler cikiyor. Bazen o kuru sapların yanibasi nden küçük yesil yapraklar cikiyor. O zaman anliyorsunuz: Olumus gözüken bitki aslinda sadece dinleniyordu.

Bu dongü permakultürun en guzel orneklerinden biri. Bitkiyi kesmiyoruz, kendini yenilemesini izliyoruz. Tohumlar saciliyor, yeni bitkiler cikiyor, eskiler guclenip geri donuyor.

Sofradaki Degeri

Tabii ki enginar sormadan geçemeyiz. O et tomurcukları, dogru zamanda toplandiginda, Türk mutfaginın en sevilen sebzelerinden biri. Zeytinyaglisindan dolmasina, corbasindan salataya kadar geniş bir kullanim alani var.

Yenmeyecek olan baslar tohum icin birakilabilir. Bu sekilde hem sofradan hem bahceden maksimum verim alinabiliyor. Permakultürun adil pay ilkesi -- fazlasi senin, kalanı sistemin.

Permakultür Bahcesinde Yeri

Cynara scolymus permakultür bahcesi icin mükemmel. Çok yillik oldugu icin her yil yeniden ekmek gerekmiyor. Büyük yapraklari toprak nemini koruyor, altındaki weeds baskiliyor. Derin kökleri topraği isliyor, derin katmanlardan mineral tasıyor. Cicekleri ari ve bocekler icin önemli nektar kaynaği. Tohumlarini sacarak kendini yeniliyor. Estetik degerı butun yil boyunca var.

Nasil Yetistirilir?

Tam gunes veya yari gölge her ikisinde de buyur. Derin, bereketli toprak sever. Cok sigi toprakta kök sistemi geliremez. Düzenli sulama, kurakliga orta düzeyde dayanikli. Soguga karsi orta dayaniklilik, agir kislarda kök bölgesi malçlanmali. Gubre: Sonbaharda kompost ve yanmis ahir gübresi ideal. Cogaltma: Dipten gelen surgunler ayrilarak yeni bitkiler elde edilebilir, tohumla da uremek mümkün.

Bahcenizde enginar varsa bu yaz bir kismin kasıntmadan birakin. Tohumlarini sacmasina izin verin. O kuru baslarin bahcede yarattigi heykel bahcesi estetigini gorun. Sonbaharda alttan gelen o kucuk yesil surgunleri izleyin. Dongüyü yasayin.