Chrysopogon zizanioides (Vetiver): Topragi Tutan Kokulu Ot

Bahcemde bayir bir alan vardi. Yagmurla toprak kayiyor, su asagi akiyordu. Cozum arayisindayken vetiver ile karsilastim. Diktim, beklettim. Simdi o bayirda toprak artik yerinde duruyor.

Ama vetiver bekledigimden fazlasini verdi. Sadece toprak tutan bir ot degil bu. Koklerinden elde edilen ucucu yag parfumeride, aromateride ve geleneksel tippta kullaniliyor. Yapraklari hayvan yemi olarak degerlendirilip kompost malzemesi olarak kullanilabiliyor.

Bilimsel Kimlik

Tam adi: Chrysopogon zizanioides. Eski adi: Vetiveria zizanioides. Familya: Poaceae (buğdaygiller). Koken: Hindistan. Yayilis: Tropik ve subtropik bolgeler, ancak Turkiye nin kiyi ve ic bolgelerin bir kisminda da basariyla yetiştiriliyor.

Neden Vetiver?

Vetiver in en onemli ozelligi kok yapisi. Diger otlarin yatay yayilan kok sisteminin aksine, vetiver dik asagi inen, 3-4 metreye kadar ulasabilen derin bir kok sistemi gelistiriyor. Bu koklerin olusturudugu dogal duvar toprak erozyonunu son derece etkili bicimde onluyor.

Dunya Bankasi ve FAO tarafindan erozyon kontrolunde en etkili bitkilerden biri olarak kabul ediliyor. Asya, Afrika ve Latin Amerika nin egilimli arazilerinde yuzlerce yildir kullaniliyor.

Permakultür Bahcesinde Islevi

Erozyon kontrolu en temel islevi. Bayir yerlerde, yamaclarda, su kenarlarinda toprak kaymasini onluyor. Buna ek olarak su yonetiminde de kritik rol oynuyor. Yogun kok yapisi yagmur suyunu emerek toprak icine sizmesini sagliyor, yuzeysel akisi azaltiyor. Kompost malzemesi olarak da degerlendiriliyor. Genis yapraklar yavaş parcalanarak toprak icin organik madde sagliyor. Ruzgar perdesi olarak yogun demeti ile hafif ruzgarla bile etkili bir bariyer oluşturuyor.

Tibbi ve Aromatik Ozellikleri

Vetiver in koklerinden soguk pres yontemiyle elde edilen ucucu yag, dunya parfumerisinin en degerli hammaddelerinden biri. Gucci, Dior gibi luks markalarin parfumlerinde temel nota olarak kullaniliyor. Toprak kokusu, odunsu, dumansı bir aroma tasiyor.

Geleneksel Ayurveda tipinda ise sinir sistemi uzerindeki sakinlestirici etkisi ile oneriliyor. Anis, stres, uyku problemleri icin kullaniliyor. Ayrıca iltihap giderici ve anitiseptik ozellikleri de belgelenmis.

Nasil Kullanilir?

Koku icin: Kurutulmus kokler bez torbalara konulup dolaplara, cekmelere birakilabilir. Hem koku verir hem de guve kovucu. Cay olarak: Az miktarda kuru kok kaynatilarak icilir. Sakinlestirici etkisi icin ozellikle gece onerilir. Ucucu yag: Aromaterapi difuzoründe birkaç damla. Toprak kokusu kilo katmaninda veya bagimizda sakinlestirici bir atmosfer yaratir.

Nasil Yetistirilir?

Vetiver sicagi ve gunes sever. Tam gunes ideal. Kuraklığa son derece dayanikli, yerlesince neredeyse sulama gerektirmiyor. Toprak secici degil, fakir ve agir topraklarda bile buyur. Donlara karsi hassas, soğuk bolgelerde kis korumasi gerekebilir. Cogaltma: Kume bolunmesiyle kolayca cogaltilir, tohumla da uremek mumkun ama yavaş.

Bahcenizde egilimli bir alan varsa vetiver ilk aklaginiza gelmeli. Hem topraginizi tutar hem size koku verir hem de o alani permakultür sistemine dahil etmenizi saglar. Bir kez diktiniz mi, yillar boyu sizinle kalir.