Atriplex halimus: Deniz Semizotu, PFAF'in Unuttugumuz Bitkisi

Listeme nasil girdi tam hatirlamiyorum. Belki PFAF yani Plants For A Future veritabanindan, belki bir permakultür forumundan. Ama bir sekilde girdi ve ben de ektim. Simdi bahcemde buyuk bir cal haline geldi, o gumushi mavi yapraklarıyla cok farkli bir gorunum sunuyor.

Sonradan arastirdim. Atriplex halimus sadece gorse guzel bir bitki degil. Yenilebilir, tuz toleranslı, kuraklığa dayanıklı, toprak tutucu, azot dongusuyle ilgili ozellikleri olan ve ustelik arılar icin degerli bir bitki. PFAF nin neden bu bitkiyi onerdigini anladim.

Bilimsel Kimlik

Tam adi: Atriplex halimus. Familya: Amaranthaceae (eski siniflamada Chenopodiaceae). Koken: Akdeniz havzasi, Kuzey Afrika ve Bati Asya. Yaygin isimleri: Deniz semizotu, tuzlu cal, Mediterranean saltbush, Sea orache. Tip: Yaprak doken olmayan veya yarim yaprak doken buyuk cal. Boy: 1-3 metre, bazi kosullarda daha buyuk.

PFAF Sistemi Nedir?

Plants For A Future, 1989 yilinda Robert Hart tarafindan kurulan bir veritabani ve arastirma projesi. Amaci insanligin beslenmesine ve sagligina katkı saglayabilecek bitkileri, ozellikle az bilinen ve goz ardi edilmis turleri kayit altina almak.

PFAF da her bitkiye yenilebilirlik, tibbi deger, kullanim kolayligi, dayaniklilik gibi kriterlere gore puan veriliyor. Atriplex halimus bu sistemde yuksek puan alan, az taninmis ama cok degerli bitkilerden biri. Permakultür pratisyenleri bu veritabanini bitki seciminde sikca kullanıyor.

Yenilebilir Ozellikleri

Atriplex halimus yapraklari yenilebilir. Taze yapraklar salatalara eklenebilir, hafif tuzlu ve mineralli bir tat veriyor. Pisirilerek ispanak gibi kullanilabiliyor. Hafifce blanşlanarak veya zeytinyagiyla saute edilerek yeniliyor. Kurutulup baharat olarak kullanilabiliyor. Tohumlar da yenilebilir, una ogutulebiliyor.

Tat profili: Hafif tuzlu, mineralli, bitkisel. Deniz havasi gibi bir tat var. Bu tuzluluk bitkinin tuz tutucu ozellignden kaynaklanıyor.

Neden Permakultür Bitkisi?

Atriplex halimus permakultür tasarimcilari tarafindan cok degerli goruluyor. Kuraklığa son derece dayanikli, Akdeniz iklimine uyum saglamis. Tuzlu topraklarda buyuyor, cok az bitkinin yetisedigi alanlarda performans gosteriyor. Erozyon kontrolu: Derin ve yaygin kok sistemi topraği tutuyor. Nitrojen dongusu: Bazi Atriplex turleri azot biriktirebiliyor. Hayvan yemi: Kurumu topraklarda hayvanlar icin degerli bir yem kaynagi. Arılar icin: Cicek donemi boyunca onemli nektar kaynagi. Yaprak dokumu toprak icin organik madde sagliyor.

Tuz Toleransi: Nadir Bir Ozellik

Bahcecilikte en zor kosullardan biri tuzlu toprak. Cok az bitki bu ortamda hayatta kaliyor. Atriplex halimus bu nadir bitkilerden biri. Yapraklarinda tuz biriktirebilen ozel tuz bezleri var. Bu sayede tuzlu topraklarda bile rahatlıkla buyuyor. Kiyi alanlarinda, tuzlu su etkisindeki topraklarda, hatta denizkiyısı bahcelerde kullanilabiliyor.

Bahcemizde Deniz Semizotu

Fotograftaki cal oldukca iri ve saglikli. O gumushi mavi renk yapraklarin uzerindeki ince tüylerden ve tuz bezlerinden kaynaklanıyor. Gunes altinda hafifce isiltı yapıyor. Bahcede cok farkli bir renk ve doku sunuyor, ozellikle yesil yaprakli bitkilerle karsilastirildiginda cok belirgin kontrast olusturuyor.

Neden ektim, tam listeme nasil girdi bilmiyorum hala. Ama simdi mutluyum. Bahcede yeri var, gorev yapıyor.

Nasil Yetistirilir?

Tam gunes sever, golgeye toleransi dusuk. Kuraklığa cok dayanikli, yerlesince sulama gerektirmiyor. Tuzlu topraklarda bile buyur, tuz toleransi yuksek. Fakir topraklarda daha iyi performans gosteriyor, zengin toprakta fazla dal az olgunlasma. Soguga orta dayanikli, eksi 10 dereceye kadar. Budama: Yılda bir guclu budama yapilirsa daha kompakt ve verimli oluyor. Cogaltma: Tohumdan veya yarim olgun dallardan cogun yapılabiliyor.

Bahcenizde gunes goren, zor bir kose varsa Atriplex halimus deneyin. Kuraklıkta, tuzda, fakir toprakta yetisiyor. Ve ustelik yenilebilir. PFAF hakliydi.