Cynara scolymus: Enginar ve Ölümünden Sonraki Güzellik

Çoğu bahçeci enginarlar solunca hemen keser. Ben kesmiyorum. O kurumuş başlar, o uzun saplar, o tohum saçmaya hazırlanan kahverengi kureçikler — bunların kendi güzelliğini görmeyi öğrenmek gerekiyor.

Yazın sonunda bahçenin o köşesine baktığımda adeta bir heykel bahçesi görüyorum. Arka planda palmiye yaprakları, önünde bu uzun saplar üzerinde oturmuş enginar kafalar, mavi gök. Bunu bilinçli yapıyorum. Kesmemek bir ihmal değil, bir tercih.

Bilimsel Kimlik

Tam adı: Cynara scolymus. Familya: Asteraceae (papatyagiller). Koken: Akdeniz havzası, muhtemelen Kuzey Afrika. Yaygın ismi: Enginar, Artichoke. Tip: Çok yıllık, büyük yapraklı, gri-yeşil heybetli bir bitki. Boy: 1-1.5 metreye kadar ulaşabiliyor.

Ölmeden Önceki Gösteriş

Enginar çiçek açtığında -- evet, o yediği gözüken başlar aslında çiçek tomurcuğu -- bunları toplamadağınızda ne olur? Tomurcuklar açılır, içlerinden mor çiçekler çıkıyor. Sonra çiçekler solar, ama bitki şurada bitmiyor. Tohumlar olgunlaşmaaya başlıyor. O kahverengi, pullu yapı aslında tohumun kapalığı.

Tohumlar olgunlaşınca, aynı ayciçeği gibi, rüzgarla yayılıyor. Hafif pamuksu yapıları onları uzaklara tasıyor. Eğer kesmeden beklerseniz bahçeniz kendi kendini yenileyor.

Heykel Bahçesi Estetigı

Bu fotoğrafta gordugünuz o kuru enginar başları bahçede çok özel bir estetik katıyor. Kış bahçelerinde, doğal bahçe tasarımında bu tür kurumuş başları bilerek bırakılıyor. Rüzgarda hafifçe sallanıyor, ışıkla gölge oyunları yaratıyor, kar altında bile güzel gorünüyor.

İngiltere ve Hollanda da natüralıstık bahçe tasarımının one çıkmasıyla birlikte bu yaklaşım -- yani bitkinin tam dongüsünü yaşatmak, kesmemek, bırakmak -- giderek daha fazla kabul gorüyor. Bahçe sadece çiçek açtığında güzel değil, hep güzel olabiliyor.

Çok Yıllık Dongüsü

Enginar çok yıllık bir bitki. Yaz sonunda üst kısımlar kuruyabilir ama dip kök sistemi yaşıyor. Sonbaharın serinlemesiyle birlikte, hatta ilk yağmurlarla birlikte, dipten yeni taze sürgünler çıkıyor. Bazen o kuru sapların yanıbaşı nden küçük yeşil yapraklar çıkıyor. O zaman anlıyorsunuz: Olumus gözüken bitki aslında sadece dinleniyordu.

Bu dongü permakultürun en güzel örneklerinden biri. Bitkiyi kesmiyoruz, kendini yenilemesini izliyoruz. Tohumlar saçılıyor, yeni bitkiler çıkıyor, eskiler güçlenip geri donuyor.

Sofradaki Değeri

Tabii ki enginar sormadan geçemeyiz. O et tomurcukları, doğru zamanda toplandığında, Türk mutfaginın en sevilen sebzelerinden biri. Zeytinyaglışından dolmasına, çorbasından salataya kadar geniş bir kullanım alanı var.

Yenmeyecek olan başlar tohum için bırakılabilir. Bu şekilde hem sofradan hem bahçeden maksimum verim alınabiliyor. Permakultürun adil pay ilkesi -- fazlası senin, kalanı sistemin.

Permakultür Bahçesinde Yeri

Cynara scolymus permakultür bahçesi için mükemmel. Çok yıllık olduğu için her yıl yeniden ekmek gerekmiyor. Büyük yaprakları toprak nemini koruyor, altındaki weeds baskılıyor. Derin kökleri topraği işliyor, derin katmanlardan mineral tasıyor. Çiçekleri arı ve böcekler için önemli nektar kaynaği. Tohumlarını saçarak kendini yeniliyor. Estetik degerı bütün yıl boyunca var.

Nasıl Yetiştirilir?

Tam güneş veya yarı gölge her ikışınde de büyür. Derin, bereketli toprak sever. Çok sığı toprakta kök sistemi geliremez. Düzenli sulama, kuraklığa orta düzeyde dayanıklı. Soğuğa karşı orta dayanıklılık, ağır kışlarda kök bölgesi malçlanmali. Gübre: Sonbaharda kompost ve yanmış ahir gübresi ideal. Çoğaltma: Dipten gelen sürgünler ayrılarak yeni bitkiler elde edilebilir, tohumla da üremek mümkün.

Bahçenizde enginar varsa bu yaz bir kısmın kasıntmadan bırakın. Tohumlarını saçmasına izin verin. O kuru başların bahçede yarattığı heykel bahçesi estetiğini görün. Sonbaharda alttan gelen o küçük yeşil sürgünleri izleyin. Dongüyü yaşayın.