Rudbeckia Triloba: Kara Gozlu Susan Degil, Onun Cok Cicekli Kuzeni

Bilimsel Kimlik (ve Kucuk Bir Duzeltme)

Bu bitkiyi ilk gordugumde ben de kara gozlu susan (Rudbeckia hirta) sandim - ailece cok benziyorlar zaten. Ama arastirdikca, senin de fark ettigin o 'cok cicekli' ozelligin aslinda onemli bir ipucu oldugunu gordum. Rudbeckia hirta genelde dallanmadan ya da az dallanarak, bitki basina sadece bir ya da birkac cicek acar. Bu fotograftaki bitki ise yogun sekilde dallanmis, ayni anda onlarca kucuk cicek acmis durumda - bu, Rudbeckia triloba'nin (halk arasinda 'brown-eyed susan' ya da kahverengi gozlu susan) tam olarak tipik bir ozelligi. Ayrica Rudbeckia triloba'nin alt yapraklari genelde uc loblu oluyor (tur adi 'triloba' buradan geliyor), Rudbeckia hirta'nin yapraklari ise basit ve sadece hafif disli. Iki tur de koyu, kabarik bir merkez goz tasiyor, bu yuzden 'kara gozlu' izlenimi ikisinde de var - ama Rudbeckia triloba, Temmuz'dan Ekim'e kadar uzayan, oldukca uzun bir ciceklenme donemine sahip, bu da Eylul'de hala bu kadar yogun cicekli olmasini acikliyor.

Permakultur Degeri

Rudbeckia triloba'nin en degerli ozelligi tam da senin fark ettigin sey: cok cicekli olmasi. Uzun ve yogun ciceklenme donemi, ari, kelebek gibi tozlayicilar icin sezonun buyuk bir bolumune yayilan guvenilir bir nektar kaynagi anlamina geliyor. Tohum basliklari olustuktan sonra da bos birakmaya deger - saka kusu (goldfinch) gibi tohum yiyen kuslar icin kis aylarina kadar bir besin kaynagi olusturabiliyor. Kendiliginden tohumla cogalma egilimi de onu, bahcenin bos koselerini dolduran, dusuk emek isteyen bir tur yapiyor.

Sifali ve Yenilebilir Ozellikler

Rudbeckia triloba icin belgelenmis onemli bir yenilebilir ya da sifali kullanim bulamadim - bu cinsin bazi uyeleri (ozellikle Rudbeckia hirta) yerli Kuzey Amerika halklari tarafindan sinirli bicimde geleneksel tibbi amacli kullanilmis olsa da, Rudbeckia triloba icin guvenilir bir kaynak bulamadim. Bu yuzden bahcemde bu bitkiyi bir gida ya da sifali bitki kaynagi olarak degil, tozlayici destegi saglayan gorsel bir susleme elemani olarak degerlendiriyorum.

Nasil Yetistirilir

Rudbeckia triloba, tam gunes ile yari golge arasinda iyi gelisiyor, ve nemli ama iyi drene olan cesitli toprak tiplerine tolerans gosteriyor. Kisa omurlu bir coksene ya da iki yillik olarak davranabiliyor, ama tohumla o kadar kolay cogaliyor ki bahcede genelde kalici bir topluluk olusturuyor. Yogun dallanma aliskanligi sayesinde tek bir bitki bile bahcede genis bir alani cicekle kaplayabiliyor - bu yuzden fazla sik dikmemek, bitkinin dogal olarak yayilmasina izin vermek daha iyi sonuc veriyor.

Bahceden Gozlem

Senin de dedigin gibi, bu gercekten cok cicekli, guzel bir bitki - ve meger bu bolluk, kimligini cozmemin de anahtari olmus. Fotografta gorulen o onlarca kucuk sari cicek ve kurumus, koyu tohum basliklari, Rudbeckia triloba'nin tam da beklenen gorunumu. Kara gozlu susan sandigimiz bu bitkinin aslinda biraz daha cok cicekli bir kuzeni olmasi, bahcede boyle kendiliginden cikan, bol cicekli bitkilerin ne kadar degerli oldugunu bir kez daha gosteriyor.