Coreopsis Tinctoria: Kara Gozlu Susan Sandigim Ama Aslinda Baska Bir Cicek

Bilimsel Kimlik (ve Bir Duzeltme)

Bu cicegi ilk gordugumde kara gozlu susan (Rudbeckia hirta) sandim, ama daha yakindan baktigimda bunun dogru olmadigini fark ettim. Kara gozlu susan'da tac yapraklar genelde duz sari-turuncu olur, merkez goz kabarik, kubbe seklinde koyu kahverengi bir yapi olusturur, ve yapraklar tuylu, basit, mizrak seklindedir. Bu fotograftaki cicekte ise her tac yapragin dibinde belirgin bir bordo-kirmizi bant var, merkez disk duz ve kucuk, ve en belirleyici fark: yapraklar ince, iplik gibi, coklu parcali - kara gozlu susan'da hic gorulmeyen bir ozellik. Bu kombinasyon, Asteraceae familyasindan Coreopsis tinctoria'ya (halk arasinda 'plains coreopsis' ya da 'calico flower') tam olarak uyuyor - Kuzey Amerika'nin ova bolgelerinden, Kanada'dan dogu Meksika'ya kadar uzanan genis bir alana yayilan bir tur.

Permakultur Degeri

Coreopsis tinctoria'nin en degerli ozelligi, tohumla o kadar kolay ve guvenilir bir sekilde kendi kendine cogalmasi ki, bahcede sanki cok senelikmis gibi bir izlenim birakiyor - aslinda gercek bir tek yillik. Bir kere tohumlarini biraktiktan sonra, acik toprak parcalarina kendiliginden yayiliyor, bu da onu 'bir kere ek, her yil yeniden gelsin' mantigiyla calisan, dusuk emek isteyen bir yaban cicegi yapiyor. Fakir ve siglik topraklarda bile rahatlikla yetisebilmesi, onu bahcenin verimsiz ya da bozulmus koselerini yeniden canlandirmak icin ideal bir secim haline getiriyor.

Sifali ve Yenilebilir Ozellikler

Coreopsis tinctoria'nin belgelenmis onemli bir gida kullanimi yok, ama tarihsel olarak Kuzey Amerika yerli halklari tarafindan iki farkli sekilde degerlendirilmis: cicekleri sicak suda demlenerek yun ve elyaf boyamak icin sari, turuncu ya da kirmizi tonlar elde etmede kullanilmis (kullanilan mordana gore renk degisiyor), ve kokleri geleneksel olarak sindirim sikayetleri icin bir cay haline getirilmis. Bu bilgileri bir tibbi tavsiye olarak degil, bitkinin tarihsel kullanim arka planina dair bir not olarak paylasiyorum.

Nasil Yetistirilir

Coreopsis tinctoria, tam gunes sever ama yari golgeye de tolerans gosteriyor. Tinli, kumlu ya da fakir-siglik topraklarda bile rahatlikla yetisebiliyor, ve genel olarak kuraklige oldukca dayanikli olarak biliniyor - kurak tarlalarda, yol kenarlarinda, bozulmus topraklarda dogal olarak yetisebilmesi bunun bir gostergesi. 30 santimetre ile 1,2 metre arasinda boylanabilen, ince, dallanan govdeleri var. Cicekler acildiktan yaklasik 4 hafta sonra tohum bagliyor; tohumlarin bir kismini toplayip istenen alanlara serpmek, bir kismini ise dogal olarak dokulmeye birakmak, gelecek yil icin guvenilir bir cicek ortusu sagliyor.

Bahceden Gozlem

Bu bitkiyi ilk kez fark ettigimde adini yanlis tahmin etmis olmam beni sasirtmadi - uzaktan bakildiginda kara gozlu susan'a gercekten benziyor. Ama kendi gozlemim de arastirmayi dogruluyor: bu cesit tohumla kendi kendine cogaliyor, gercek bir tek yillik. Her yil ayni koseden yeniden cikmasi, aslinda hicbir sey ekmeden kendi kendini yenileyen bir cicek toplulugu olusturmus durumda. Fotografta gorulen kurumus govdeler ve tohum basliklari da tam bu dongunun bir parcasi - simdi tohumlarin dokulup gelecek yil icin hazirlik yapmasini bekliyorum.