Chandler Cevizi: Bolgemizde Buyuk Bir Hayal Kirikligina Donusen Moda Cesit

Bilimsel Kimlik

Chandler cevizi, 1979 yilinda Kaliforniya Universitesi tarafindan gelistirilen ve adini Profesor W. H. Chandler'dan alan bir ceviz cesidi - Turkce'de bazen 'Cetnir' ya da 'Cendler' olarak da telaffuz ediliyor. Oval sekli, acik rengi ve ince kabugu ile yuksek kaliteli bir urun veriyor, ic ceviz orani yaklasik %49 - yani cevizin buyuk kismi yenilebilir ic kisimdan olusuyor. Ortalama agirligi kabuklu halde 13 gram, ic kismiyla 6.5 gram. Dogru kosullarda 40 yili askin bir verim omru sunabiliyor, ve bu ozellikleriyle dunya capinda en cok tercih edilen ticari ceviz cesitlerinden biri haline gelmis.

Bolgesel Uyumsuzluk Sorunu

Iste tam burada bizim yasadigimiz hayal kirikliginin koku yatiyor: Chandler, Akdeniz tipi iklimlerde basarili sonuc veriyor, ama asiri kurak ya da asiri yagisli/nemli iklimlere uygun degil. Yani bizim bolgemizin nem orani, bu cesit icin bastan itibaren dezavantajli bir baslangic noktasi. Ustune, Chandler gec uyanan (Marmara bolgesinde genelde Nisan) ve gec hasat gerektiren (genelde Ekim basi) bir cesit - bu da meyvelerin nemli havaya daha uzun sure maruz kalmasi anlamina geliyor.

Hastaliklar ve Zararlilar

Chandler'in bilinen baslica hastalik riskleri arasinda ceviz yanigi (bakteriyel), kok kanseri, armillaria kok curuklugu ve antraknoz (Gnomonia leptostyla mantari) sayiliyor. Antraknoz ozellikle nemli ve yagisli kosullarda hizla yayilan bir hastalik - yani bizim bolgemizdeki surekli antraknoz sorunu, cesidin bilinen zayifligiyla birebir ortusuyor. Zararlilar tarafinda ise elma ic kurdu, sari agac kurdu, yaprak biti ve iki noktali kirmizi orumcek biliniyor. Bunlara ek olarak, son yillarda Turkiye'de hizla yayilan istilaci bir tur olan kahverengi kokarca (Halyomorpha halys) da ceviz dahil bircok meyve ve sert kabuklu urunde ciddi zarara yol aciyor - halk arasinda 'kokarca' ya da 'osuruk bocegi' olarak da aniliyor.

Neden Bu Kadar Yaygin?

Chandler'in bir donem moda haline gelip her yere dikilmesinin sebebi, kalitesinin gercekten yuksek olmasi - ince kabugu, acik rengi ve yuksek ic ceviz orani onu ticari acidan cok cazip kiliyor. Ama bir cesidin dunya capinda basarili olmasi, her bolgede ayni sekilde basarili olacagi anlamina gelmiyor. Bizim yasadigimiz durum, tam da bu: moda oldugu icin yaygin dikildi, ama bolgesel iklim uyumu yeterince goz onune alinmadi.

Bahceden Gozlem

Acikcasi buyuk bir hayal kirikligi yasadik. Chandler cevizi bolgemizde surekli hasta oluyor - antraknoz, kokarca bocegi ve nem bir araya gelince agac kendini toparlayamiyor, ve sonuc olarak hasat neredeyse hic olmuyor. Ustelik bu cesit su anda her yerde dikili, yani biz yalniz degiliz - ama bu da cogu komsu bahcenin de benzer bir hayal kirikligi yasadigini dusunduruyor. Eger benzer nemli bir bolgedeyseniz, Chandler dikmeden once bolgenizdeki gercek deneyimleri arastirmanizi tavsiye ederim - biz bu dersi zor yoldan ogrendik.